JMC: નિયમો કડક થતાં કોન્ટ્રાક્ટરોમાં નાસભાગ

 જામનગર મહાનગરપાલિકામાં સિવિલ કન્સ્ટ્રક્શનના નિયમો કડક બનતા કોન્ટ્રાક્ટરોમાં નાસભાગ..

નીચા ભાવે ટેન્ડર મેળવી કામ સ્વીકાર્યા બાદ કેટલાક કોન્ટ્રાક્ટરો દ્વારા કામ ન કરવાની રજૂઆતની ચર્ચા — ડિપોઝિટ પરત મળશે કે નહીં? રિટેન્ડરથી પાલિકાના ખર્ચમાં વધારો થવાની શક્યતા અંગે પણ સવાલો

જામનગર મહાનગરપાલિકામાં સિવિલ કન્સ્ટ્રક્શન સહિતના વિકાસલક્ષી કામોને લઈને છેલ્લા કેટલાક સમયથી વહીવટી સ્તરે નિયમો વધુ કડક બનાવવામાં આવી રહ્યા હોવાની ચર્ચા વચ્ચે કોન્ટ્રાક્ટરોમાં નારાજગી અને નાસભાગ જોવા મળી રહી હોવાના અહેવાલો સામે આવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને ટેન્ડર પ્રક્રિયા દરમિયાન નીચા ભાવે કામ મેળવી ચૂકેલા કેટલાક કોન્ટ્રાક્ટરો હવે બદલાયેલા નિયમો અને શરતો હેઠળ કામ કરવામાં અસહમતી દર્શાવી રહ્યા હોવાની ચર્ચાએ પાલિકાના વર્તુળોમાં અનેક પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.

મળતી માહિતી મુજબ, મહાનગરપાલિકા દ્વારા વિવિધ સિવિલ કન્સ્ટ્રક્શન અને વિકાસકામો માટે સમયાંતરે ટેન્ડર પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં કોન્ટ્રાક્ટરો દ્વારા સ્પર્ધાત્મક ભાવ ભરવામાં આવે છે અને સૌથી નીચા તથા નિયમસર યોગ્ય દર ધરાવતી ઓફર સ્વીકારવામાં આવે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં કોન્ટ્રાક્ટરો દ્વારા અન્ય સ્પર્ધકોની સરખામણીએ ઓછા દરે ટેન્ડર મેળવી કામ મેળવવામાં આવ્યા હોવાની માહિતી છે.

જોકે હવે કમિશનર દ્વારા બાંધકામની ગુણવત્તા, કામગીરીની પ્રક્રિયા, સમયમર્યાદા અને અન્ય ટેકનિકલ તથા વહીવટી શરતો અંગે નિયમોને વધુ કડક બનાવવામાં આવ્યા હોવાની ચર્ચા છે. આ બદલાયેલા નિયમોના કારણે કેટલાક કોન્ટ્રાક્ટરોને અગાઉ નક્કી કરેલા દરે અને શરતો મુજબ કામ કરવું મુશ્કેલ બની રહ્યું હોવાની રજૂઆત કરવામાં આવી હોવાનું જાણવા મળે છે.

આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે જે કોન્ટ્રાક્ટરે ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈને કામ મેળવ્યું હોય, તે પછી કામ કરવામાં અસહમતી દર્શાવી પોતાની ડિપોઝિટ પરત માંગે તો પાલિકા તેનો નિર્ણય કયા નિયમોના આધારે કરશે?

સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, કેટલાક કોન્ટ્રાક્ટરોએ કામ સ્વીકાર્યા બાદ હવે કામ નહીં કરવાની રજૂઆત સાથે પોતાની ડિપોઝિટ પરત મેળવવા માટે અરજી કરી હોવાની ચર્ચા છે. આ મામલે પ્રક્રિયા આગળ વધી રહી હોવાની પણ માહિતી મળી રહી છે. જોકે આ અંગે મહાનગરપાલિકા તરફથી સત્તાવાર રીતે કેટલા કોન્ટ્રાક્ટરોની અરજીઓ આવી છે, કેટલી રકમની ડિપોઝિટ છે અને અરજીઓ પર શું નિર્ણય લેવાયો છે તેની સત્તાવાર વિગતો જાહેર થવાની બાકી છે.

આ સ્થિતિમાં મહાનગરપાલિકા સામે બીજો મહત્વનો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે — જો ટેન્ડર રદ કરવામાં આવે અને ફરીથી ટેન્ડર પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે તો પાલિકાના ખર્ચમાં વધારો થશે કે નહીં?

ટેન્ડર પ્રક્રિયા ફરી હાથ ધરવામાં આવે તો નવી ટેન્ડર પ્રક્રિયા માટે વહીવટી કામગીરી, સમય અને અન્ય ખર્ચ ઉપરાંત બજારના બદલાયેલા દરને કારણે અગાઉની સરખામણીએ વધુ ખર્ચે કામ કરાવવાની શક્યતા પણ નકારી શકાય નહીં. જો અગાઉ ઓછા ભાવે ટેન્ડર મંજૂર થયું હોય અને હવે તે જ કામ માટે ફરીથી ટેન્ડર બહાર પાડવામાં આવે, તો પાલિકાને આર્થિક નુકસાન ન થાય તે માટે સમગ્ર પ્રક્રિયા પારદર્શક રીતે કરવી જરૂરી બની રહે છે.

સાથે જ, જો કોઈ કોન્ટ્રાક્ટર એક કામ અંગે અસહમતી દર્શાવે છે, તો તેના અન્ય ચાલુ કામો અંગે પણ મહાનગરપાલિકાએ શું વલણ અપનાવવું જોઈએ તે અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. એક તરફ કોન્ટ્રાક્ટર સાથે કરારની શરતો અને નિયમોનું પાલન કરાવવાનો સવાલ છે, તો બીજી તરફ કોન્ટ્રાક્ટરના અન્ય કામો પર તેની અસર થવી જોઈએ કે નહીં તે પણ કાયદાકીય અને કરારાત્મક બાબતો પર આધારિત રહેશે.

આ સમગ્ર મામલે એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો ડિપોઝિટ જપ્ત કરવાની જોગવાઈનો પણ છે. જો કોન્ટ્રાક્ટરે કરાર મુજબ કામ સ્વીકાર્યું હોય અને ત્યારબાદ કોઈ યોગ્ય કરારાત્મક કારણ વિના કામ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હોય, તો ટેન્ડરની શરતોમાં ડિપોઝિટ જપ્ત કરવા અથવા અન્ય દંડાત્મક કાર્યવાહી અંગે શું જોગવાઈ છે, તે તપાસવાનો વિષય છે. માત્ર આરોપ કે ચર્ચાના આધારે કોઈ કોન્ટ્રાક્ટરને બ્લેકલિસ્ટ કરી શકાય નહીં; પરંતુ જો તપાસમાં કરારભંગ સાબિત થાય અને નિયમોમાં એવી જોગવાઈ હોય, તો પાલિકા નિયમસર કાર્યવાહી કરી શકે છે.

બીજી તરફ, જો કોન્ટ્રાક્ટરની અસહમતી પાછળ નિયમોમાં થયેલો એવો ફેરફાર જવાબદાર હોય જે ટેન્ડર અથવા કરારની મૂળ શરતોને મૂળભૂત રીતે બદલી નાખે છે, તો કોન્ટ્રાક્ટરની રજૂઆત પણ કાયદાકીય રીતે તપાસવી જરૂરી બને છે. એટલે સમગ્ર મામલે એકતરફી નિર્ણય કરતાં કરારની શરતો, ટેન્ડર દસ્તાવેજો, ટેકનિકલ સ્પેસિફિકેશન અને લાગુ પડતા મહાનગરપાલિકાના નિયમોની તપાસ જરૂરી છે.

આ મામલામાં રાજકીય ચર્ચાઓ પણ શરૂ થઈ છે. કેટલાક વર્તુળોમાં એવા આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે કે કેટલાક કોન્ટ્રાક્ટરોને સત્તાધારી પક્ષ સાથે નજીકના સંબંધો હોવાના કારણે અગાઉ કામ મળતા આવ્યા છે. જોકે આવા આક્ષેપોની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થયેલી નથી. તેથી મહાનગરપાલિકા દ્વારા કયા કોન્ટ્રાક્ટરને કઈ પ્રક્રિયા હેઠળ કામ મળ્યું, ટેન્ડરમાં કેટલા કોન્ટ્રાક્ટરોએ ભાગ લીધો, મંજૂર દર શું હતો અને વર્ક ઓર્ડરની શરતો શું હતી તેની વિગતો જાહેર થાય તો હકીકત વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.

મહાનગરપાલિકાના કોન્ટ્રાક્ટરોને કદાચ આવો દોરી સંચાર અધિકારીઓ અથવા એન્જિનિયરો દ્વારા પણ થતો હોય તેવી આશંકા પણ સેવાઈ રહી છે.

જામનગરના કરદાતાઓ માટે આ સમગ્ર મુદ્દો માત્ર કોન્ટ્રાક્ટરો અને પાલિકા વચ્ચેનો વહીવટી વિવાદ નથી. કરોડો રૂપિયાના જાહેર નાણાંથી થતા વિકાસકામોમાં ગુણવત્તા, પારદર્શિતા, સમયસર કામગીરી અને ખર્ચ નિયંત્રણ સૌથી મહત્વના મુદ્દા છે.

હવે જો ખરેખર કેટલાક કોન્ટ્રાક્ટરો કામમાંથી પીછેહઠ કરી રહ્યા હોય, તો મહાનગરપાલિકા સામે ત્રણ મુખ્ય પ્રશ્નો છે: ડિપોઝિટ પરત કરવામાં આવશે કે નિયમ મુજબ કાર્યવાહી થશે? ટેન્ડર રદ કરીને રિટેન્ડર કરવામાં આવશે તો વધારાનો ખર્ચ કોણ ભોગવશે? અને ભવિષ્યમાં આવા કિસ્સાઓ ન બને તે માટે કોન્ટ્રાક્ટરો સામે કઈ નીતિ અપનાવવામાં આવશે?

જાહેર હિતમાં આ સમગ્ર મામલાની સ્પષ્ટતા માટે મહાનગરપાલિકાએ સંબંધિત ટેન્ડરો, કરારની શરતો, કોન્ટ્રાક્ટરોની અરજીઓ અને લેવાયેલા નિર્ણયોની માહિતી પારદર્શક રીતે જાહેર કરવી જરૂરી બની છે. સાથે જ, જો કોઈ કોન્ટ્રાક્ટર દ્વારા નિયમોનું ઉલ્લંઘન થયું હોય તો લાગુ પડતી જોગવાઈ મુજબ કાર્યવાહી થવી જોઈએ અને જો કોન્ટ્રાક્ટરની રજૂઆત નિયમસર યોગ્ય હોય તો તેનો નિર્ણય પણ કારણો સાથે જાહેર થવો જોઈએ.

હવે નજર એ વાત પર છે કે જામનગર મહાનગરપાલિકાના કમિશનર આ મામલે શું નિર્ણય લે છે અને કોન્ટ્રાક્ટરોની ડિપોઝિટ પરત કરવાની અરજીઓનું અંતિમ પરિણામ શું આવે છે.

કલ્પેશ રાવલ 

પત્રકાર, સંપાદક